Patroni naszych ulic

Aleksander Kotsis (1836-1877)

Malarz Aleksander Kotsis jest patronem jednej z ulic osiedla Śliwice w granicach Pragi Północ. Urodził się w rodzinie chłopskiej we wsi Ludwinów pod Krakowem (obecnie część Krakowa). Jego ojciec sprzedał gospodarstwo i przeniósł się do Podgórza (obecnie dzielnica Krakowa), gdzie zajmując się handlem, doszedł do niewielkiej zamożności.

Aleksander studiował w krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych w latach 1850-1860. Otrzymywał stypendium szkolne, a w l. 1860-61 stypendium rządowe, co umożliwiło mu w tym czasie studia w Wiedniu. Dowodzi to dostrzegania jego talentu już w młodym wieku.

Śmierć ojca i związana z tym konieczność powrotu do Krakowa skróciła jego studia wiedeńskie, nie mniej w l. 1866-67 ponownie uzyskał stypendium za obraz Żydzi w bóżnicy, co umożliwiło mu zwiedzenie Paryża i Brukseli.

Pierwsze swoje obrazy wystawił w 1857 r. w sali krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych. Będzie z tą instytucją związany całe życie artystyczne – TPSP często kupowało jego obrazy. Wystawiał także w Warszawie, Lwowie, Wiedniu (tam zobył złoty medal w 1873 r.), Monachium i Berlinie.

W jego twórczości przeważają sceny rodzajowe, głównie z życia chłopów polskich, zwłaszcza krakowiaków i górali. Często przedstawiał w nich nędzę chłopstwa galicyjskiego (Matula pomarli, 1868; Ostatnia chudoba 1870). Te właśnie, odznaczające się surowym realizmem i pozbawione idealizacji są sławne, choć w chwili ich wystawienia budziły zastrzeżenia krytyki; m.in. na łamach "Czasu", organu konserwatystów krakowskich. Możliwe, że na tę krytykę mógł wpłynąć społeczny wydźwięk jego prac.

Do tego gatunku należą też - uważane za jego najwybitniejsze osiągnięcia malarskie - Dzieci w lesie i Kopanie ziemniaków. Malował także pejzaże (zwłaszcza tatrzańskie, chętnie wyjeżdżał do Zakopanego) oraz portrety, m.in. słynnego góralskiego gawędziarza - Sabały.

W 1874 r. dostał propozycję od kierownictwa Szkoły Sztuk Pięknych w Krakowie objęcia katedry malarstwa, do czego jednak nie doszło z powodu nieuleczalnej choroby. Zmarł w Podgórzu.

Największe zbiory jego prac znajdują się w posiadaniu Muzeum Narodowego w Krakowie i Muzeum Narodowego w Warszawie.


Tomasz Szczepański
Literatura:
Polski Słownik Biograficzny

4190