Patroni naszych ulic

Ignacy Łukasiewicz (1822-1882)

Wynalazca lampy naftowej i twórca polskiego przemysłu naftowego patronuje małej uliczce na Zaciszu w dzielnicy Targówek. żal, że niewielu łączy ulicę Szwedzką z Ludwikiem Szwede.

Urodził się w Zadusznikach w ówczesnej Galicji (zabór austriacki), obecnie powiat Mielec. Był synem Józefa i Apolonii ze Świetlików, ojciec to ubogi szlachcic i były uczestnik Powstania Kościuszkowskiego latami pracujący jako oficjalista dworski, później dzierżawił owe Zaduszniki. W l. 1832-1836 uczęszczał do gimnazjum w Rzeszowie (po śmierci ojca zamieszkał tam z matką utrzymującą się z dochodów z zakupionej kamienicy), przerwał jednak naukę rozpoczynając praktykę farmaceutyczną w aptece w Łańcucie. W 1840 r. zdał w Rzeszowie egzamin na pomocnika aptekarskiego. Jednocześnie związał się z konspiracją niepodległościową (Konfederacja Powszechna Narodu Polskiego). Od 1841 pracował w aptece w Rzeszowie. Tutaj w 1845 r. nawiązał kontakt z Edwardem Dembowskim, który powierzył mu obowiązki agenta Towarzystwa Demokratycznego Polskiego (jednej z głównych organizacji politycznych Wielkiej Emigracji) na Rzeszów, zobowiązując do przygotowania powstania w rejonie Rzeszowa (był to element przygotowań TDP do powstania trójzaborowego). 19 II 1846 r. został aresztowany i osadzony w więzieniu rzeszowskim, gdzie przebywał do maja 1847 r., następnie przeniesiony do więzienia we Lwowie. W śledztwie wszystkiemu zaprzeczał (ułatwiał mu obronę fakt, że Dembowski poległ w 1846 r., a inny ze współoskarżonych brał całą winę na siebie) toteż Łukasiewicz został zwolniony w XII 1847 r. z braku dowodów. Pozostawał jednak pod nadzorem policji, nie mogąc opuszczać Lwowa, gdzie mieszkał u swojego brata.

W 1848 r. dostał pracę w aptece P. Mikolascha we Lwowie; była to jedna z największych aptek galicyjskich. Poparcie właściciela apteki umożliwiło Łukasiewiczowi ukończenie w l. 1850-1852 studiów w Krakowie i (1 semestr) w Wiedniu. W stolicy Austrii uzyskał dyplom mgr farmacji w 1852. Następnie powrócił do pracy w aptece Mikolascha.

Na studiach zainteresował się właściwościami ropy naftowej (znanej wówczas jako "olej skalny"). Była ona znana na Podkarpaciu jako smar do osi i lek zwierzęcy, nigdy jednak przed Łukasiewiczem nie wykorzystywano jej do oświetlenia i nie destylowano na skalę przemysłową.

W 1852 r. na polecenie właściciela apteki Łukasiewicz (wraz z J. Zehem) otrzymali oczyszczoną ropę naftową uznając, że można ją sprzedawać jako lekarstwo. Kiedy jednak to się nie udało, zakupione i przedestylowane kilka tysięcy garnców ropy postanowił Łukasiewicz wykorzystać do celów oświetleniowych. Po dokonaniu powtórnej destylacji otrzymali w 1852 r. naftę. Następnie Łukasiewicz samodzielnie skonstruował cylindryczną lampę naftową, która w marcu 1853 r. zaczęła oświetlać aptekę Mikolascha. 31 VII 1853 lampy naftowe oświetliły lwowski szpital, w którym po raz pierwszy na świecie dokonano przy ich świetle operacji chirurgicznej. To był symboliczny początek przemysłu naftowego. (Twórca lampy nie ogłosił jednak drukiem swoich odkryć, stąd przez pewien czas w nauce światowej za odkrywcę nafty uchodził amerykański chemik B. Silliman.) W 1854r. Łukasiewicz osiada jako aptekarz w Gorlicach.

Za namową miejscowego właściciele ziemskiego, na którego pola w rejonie wsi Bóbrka od dawna samorzutnie wypływała ropa, założył w tymże roku w Bóbrce pierwszą na świecie kopalnię ropy naftowej. W 1856 zakłada pierwszą na świecie rafinerię nafty (w Ulaszowicach), co było koniecznością, gdyż przerabianie ropy na naftę na skalę przemysłową nie wchodziło w grę w warunkach aptecznych. Pomimo przejściowych trudności, związanych m.in. z faktem, że dochody z tych przedsięwzięć były pochłaniane przez pożary oraz konieczność dokonywania inwestycji (m.in. nowe rafinerie w Klęczanach i w Polance) Łukasiewicz nie załamywał się. Trudności te jednak zmuszają go do dzierżawienia apteki w Jaśle. Jednak kiedy w Bóbrce dowiercono się większych pokładów ropy, spółkę z Łukasiewiczem zawarł dysponujący kapitałem K. Klobassa –Zręcki, co umożliwiło rozwój tych zakładów. Łukasiewicz dożywotnio został dyrektorem kopalni w Bóbrce (która przeszła na własność Klobassy), a ropę przerabiał we własnej rafinerii w Chorkówce. Umożliwiło mu to rezygnację w 1870 r. z apteki w Jaśle i poświęcenie się wyłącznie pracy w przemyśle naftowym. Otwiera nowe kopalnie w Ropiance, Wilszni i Smerecznem (pow. Krosno),Wójtowej i w Ropie (pow. Gorlice), w tej ostatniej też rafinerię. W dobie autonomii Galicji (od 1867) Łukasiewicz działa też politycznie i społecznie.

W Chorkówce i w Bóbrce założył tzw. Kasy Brackie, tj. instytucje ubezpieczeniowe dla robotników, wypłacające im zasiłki chorobowe, wypadkowe i renty inwalidzkie. Pamiętajmy, że nie istniały w ówczesnych Austro-Węgrzech ubezpieczenia społeczne (państwowe). Był od 1868 r. w Krośnie członkiem ówczesnego samorządu powiatowego (rady oraz wydziału powiatowego). W Chorkówce zbudował szkołę powszechną oraz szkołę koronkarską (dla dziewcząt). Propagował sadownictwo, m.in. obsadzając drogi publiczne w powiecie drzewami owocowymi. Był posłem na Sejm Krajowy w l. 1877-1881, z jego inicjatywy przyjęto kilka uchwał ułatwiających rozwój przemysłu naftowego. Współpracował z lwowskimi pismami orientacji demokratycznej: "Gazeta Narodowa" i "Ojczyzna". Zainicjował też powstanie pierwszej polskiej naftowej szkoły górniczej w Ropiance, którą otwarto już po jego śmierci. Wspierał byłych powstańców 1863-1864 r. których chętnie zatrudniał w swoich zakładach.

Został doceniony już za życia, czego dowodem są liczne odznaczenia i tytuły honorowe w tym austr. Order Żelaznej Korony i papieski Św. Grzegorza, członkostwo honorowe Tow. Lekarzy Galicyjskich i Tow. Aptekarzy we Lwowie, obywatelstwa honorowe miast Jasło i Krosno. Zmarł w Chorkówce, pochowano go w Zręcinie.


Tomasz Szczepański
Literatura: Dębski J. "Ignacy Łukasiewicz" Warszawa 1955
"Polski Słownik Biograficzny"

7868