Patroni naszych ulic

Olgierd

Wielki Książę Litewski Olgierd jest kolejnym (obok Kiejstuta i Biruty) litewskim patronem ulicy na Targówku. (Dzielnica ta ma zresztą jeszcze kilka nazw ulic, nawiązujących do tak etnograficznej jak historycznej Litwy, jak Birżańska, Dźwińska, Lidzka, Witebska czy Oszmiańska).

Był - obok m.in. Kiejstuta i Jawnuty - synem Giedymina. Po śmierci ojca początkowo Wielkim Księciem został Jawnuta, a Olgierd panował jako jego lennik w Witebsku i Krewie. Nieudolność Jawnuty wobec zagrożenia ze strony sąsiadów Litwy skłoniła braci do bezkrwawego usunięcia Jawnuty w 1345 r. Odtąd aż do śmierci Olgierd będzie Wielkim Księciem Litewskim z siedzibą w stołecznym od czasów Giedymina Wilnie. Wśród jego braci podlegających mu, a panujących w niedziedzicznych dzielnicach, wyróżnia się swoją pozycją Kiejstut panujący w Trokach, a będący jego głównym pomocnikiem w rządach.

O ile Kiejstut siłami swojej dzielnicy miał chronić zachodnią (sąsiadującą z Zakonem Krzyżackim i Polską) część Wielkiego Księstwa, o tyle Olgierd skupił się głównie na polityce wschodniej państwa. Skala zagrożenia krzyżackiego wymuszała zresztą niejednokrotnie pomoc Olgierda dla Kiejstuta, jak w bitwie nad Strawą w 1348 r., kiedy to połączone siły Litwinów poniosły klęskę z rąk krzyżackich. W następnych latach dyplomacja Olgierda - sojusz z Księstwem Twerskim i przejściowa normalizacja stosunków z Polską, której elementem będzie małżeństwo jednej z córek Olgierda z wnukiem Kazimierza Wielkiego po kądzieli Kazimierzem (Kaźkiem) ks. Słupska, pozwoli na rozwinięcie przez Litwę aktywnej polityki wschodniej. (Choć ostateczne zakończenie sporu o Ruś Halicką z Kazimierzem Wlk. nastąpi dopiero w 1366 r). Założenia litewskiej polityki zagranicznej sformułował Olgierd mówiąc, że "cała Ruś winna po prostu do Litwinów należeć", jak również Litwa powinna uzyskać ziemie od Łyny i Pregoły do Dźwiny, zatem terytoria zabrane przez Zakon Prusom, Jaćwingom i Łotyszom. Program ten mógł liczyć na poparcie części elit Rusi - tzn. Białorusi oraz Ukrainy, wcześniej zależnych od Tatarów. Panowanie litewskie był lżejsze od tatarskiego, a książęta litewscy, choć byli poganami, to na podległych sobie ziemiach praktykowali całkowitą tolerancję religijną.

Przełomem dla pozycji Litwy na wschodzie było zwycięstwo litewskie nad Tatarami nad Sinymi Wodami w 1362 r. Od tej pory Księstwo Kijowskie wchodzi w skład Wielkiego Księstwa Litewskiego i choć Tatarzy wielokrotnie w następnych stuleciach będą najeżdżać Kijowszczyznę, nigdy nie uda im się przywrócić trwałego panowania nad tą ziemią.

W 1368 r. wojska Olgierda stają pod Moskwą, ale nie udało się im jej zdobycie. To samo powtórzyło się w 1370 r. W 1372 Olgierd podejmuje trzecią wyprawę na Moskwę, zawiera jednak pokój z jej księciem Dymitrem Iwanowiczem (późniejszym Dymitrem Dońskim) wobec zagrożenia Litwy ze strony Krzyżaków, którzy w tymże roku uderzyli na Litwinów jednocześnie z Prus i Inflant. Rywalizacja o panowanie nad Europą Wschodnią pozostanie nie rozstrzygnięta.

Olgierd umiera w Wilnie w 1377 r. Był żonaty dwukrotnie - najpierw z Anną, córką księcia witebskiego, po którym odziedziczył Witebsk, potem z Julianną, księżniczką twerską, jego synem z tego małżeństwa był m.in. Jogaila, czyli Władysław Jagiełło, któremu przekazał władzę wielkoksiążęcą. Małżeństwo to było elementem sojuszu Litwy z ks. Twerskim, szachującym Moskwę. Ogółem miał 12 synów i 9 córek, synowie będą protoplastami niektórych rodzin magnackich w Wielkim Księstwie Litewskim.


Tomasz Szczepański
Literatura
Jerzy Ochmański Historia Litwy, Wrocław 1982
Stanisław Zajączkowski Dzieje Litwy pogańskiej do 1386r. Lwów 1930
5452